ذكوان برادر ابو لؤلؤ قاتل خليفه است و او مردى موثق بوده و روايات را به خوبى ثبت مىكرده ، مالك و ليث و سفيانان از وى روايت مىكرده‌اند در ماه رمضان سال 131 هجرى به مرگ مفاجات ( سكته ) درگذشته است . شيخ طوسى كه از اصحاب بزرگوار ما مىباشد در رجال ، ابو الزناد عبد اللّه بن ذكوان را از اصحاب حضرت على بن الحسين عليهما السّلام برشمرده است « 1 » . ابن عبد البر در كتاب الاستيعاب دربارهء پدر عبد اللّه كه ذكوان مذكور برادر فيروز ، مترجم حاضر باشد مىگويد : ذكوان آزادشدهء بنى اميّه ( با تصغير ) است كه او را طحمان ( به فتح طاء بىنقطه و سكون حاء بىنقطه و ميم و پس از آن الف و نون ) هم مىگفته‌اند و به گمان من همان كسى است كه حبيب بن ابى ثابت اعور بن يحيى اسدى كوفى ، تابعى كه فقيهى بنام بوده از وى روايت داشته است . به‌طورى كه از كتابهاى رجال اصحاب ما ، استفاده مىشود ، حبيب مذكور از اصحاب حضرت امير المؤمنين و حضرت امام حسن و حضرت امام حسين و حضرت على بن الحسين و حضرت امام محمد باقر و بلكه حضرت امام جعفر صادق عليهم السّلام بوده است « 2 » . و علماى اصحاب رجال تنها مطلبى را كه دربارهء مغيرة بن شعبه اظهار داشته‌اند آن است كه وى از اصحاب رسول خدا ( ص ) بوده است و سخن ديگرى دربارهء او نگفته‌اند و بنا به گفتهء ايشان ، مجهول الحال است ؛ ليكن در ميان شيعه معروف است كه مغيرة بن شعبه از مخالفان بلكه از ناصبيها و منافقان بوده است و سيد بزرگوار مجتبى بن داعى حسنى رازى در كتاب نزهة الكرام و لسان العوام كه به پارسى تأليف كرده است ، او را ناصبى و منافق خوانده و يكى از ده تن كه « مبشرهء بالنار » هستند معرفى نموده ؛ و آنها كسانى بودند كه در جنگ صفين ، عليه حضرت مولى على عليه السّلام با معاويه همكارى داشتند و نام آنها از اين قرار است : ابو هريره دوسى و ابو الدرداء و نعمان بن بشير و

--> ( 1 ) - رجال شيخ طوسى ، ص 96 . ( 2 ) - رجال شيخ طوسى ، ص ، 39 ، 87 ، 116 ، 172 .